Każdy z nas wiele słyszał na temat alimentów, jest również spore grono osób, które mają jakąś wiedzę w tej materii. Jakiś czasem temu mieszkańcy Gniezna i okolic mieli okazję usłyszeć w audycji radiowej wypowiedź adw. Dawida Łuczaka, gdzie odpowiadał na pytania związane z kwestią obowiązku alimentacyjnego. W dzisiejszym artykule postaramy się przybliżyć tę tematykę.

Czym są alimenty?

Zgodnie z treścią art.128 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, alimenty to świadczenie polegające na zapewnianiu środków na utrzymanie, a w miarę potrzeby także na wychowanie osoby, która jest do nich uprawniona. Zazwyczaj realizuje się je poprzez regularne wypłacanie określonych wcześniej kwot takiej osobie lub jej opiekunowi. Ciekawostką jest to, że alimenty nie muszą być wypłacane wyłącznie w pieniądzach, można wypełniać ten obowiązek również w inny sposób.

W jaki inny sposób można wypełniać obowiązek alimentacyjny?

Tak naprawdę pytanie sprowadza się do tego czym są wspomniane środki utrzymania i wychowania. Środkami wychowania określa się starania o zdrowie uprawnionego, o jego rozwój fizyczny i umysłowy, stworzenie możliwości zdobycia wykształcenia, itd. Natomiast dostarczanie środków utrzymania to zaspokajanie normalnych, bieżących potrzeb jak wyżywienie, ubranie, mieszkanie, opał, niezbędne przedmioty codziennego użytku, leki, itd. Zatem obowiązek alimentacyjny można wypełniać właśnie poprzez zapewnianie wskazanych wyżej potrzeb. W sprawach alimentacyjnych może się zdarzyć również, że sąd zamiast konkretnej kwoty orzeknie np. odpowiednią część wynagrodzenia osoby obowiązanej do alimentów.

Czy istnieje określona kwota jaka jest przyznawana tytułem alimentów?

Nie ma konkretnie określonej kwoty. Jednak, zgodnie z art. 135 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, wysokość alimentów zależy zawsze od usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Warto zaznaczyć, że w naszym systemie funkcjonuje tzw. zasada równej stopy życiowej dzieci i rodziców, to znaczy, że poziom życia dzieci powinien odpowiadać poziomowi życia rodziców. Już same te określenia sprawiają, że zróżnicowanie kwot może być ogromne. I w praktyce rzeczywiście tak jest – spotykane są alimenty od kilkuset złotych do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie na jedno dziecko.

Czym są usprawiedliwione potrzeby uprawnionego?

Usprawiedliwione potrzeby to te, które znajdują uzasadnienie w danym przypadku, mają charakter potrzeb bieżących, co oznacza, że nie zalicza się do nich takich potrzeb, które według przewidywań mogą nastąpić w odległej przyszłości. O tym, czy środki są usprawiedliwione decydują indywidualne cechy danej sprawy. Na pewno będą to środki, które mają prowadzić do zaspokojenia godziwej egzystencji osoby uprawnionej i jednocześnie zmierzać do uniknięcia sytuacji, w której taka osoba znajdzie się w niedostatku. Warto zaznaczyć, że nie chodzi o egzystencję na minimalnym poziomie, a takim poziome który w odpowiedni sposób zagwarantuje zaspokojenie potrzeb różnego rzędu. Orzecznictwo jest bardzo bogate w tej materii, Sąd Najwyższy niejednokrotnie wskazywał, że za usprawiedliwione potrzeby należy uznawać te wynikające z potrzeb fizycznych, duchowych, kulturalnych, edukacyjnych, czy też potrzeb wypoczynku i rozrywki.

Czym są możliwości majątkowe i zarobkowe obowiązanego do płacenia alimentów?

Druga przesłanka, od której zależy wysokość alimentów odnosi się do osoby, która ma je płacić.
Możliwości zarobkowe to nie tylko faktycznie uzyskiwane dochody, ale również te dochody, które osoba obowiązana mogłaby i powinna uzyskiwać, przy odpowiedniej staranności oraz przestrzeganiu zasady prawidłowej gospodarki, stosownie do swoich sił zdrowotnych i umysłowych. O możliwościach zarobkowych decydować zatem będą wykształcenie, umiejętności, kwalifikacje, zdobyte doświadczenie, ale również stan zdrowia oraz aktualny poziom gospodarki.

Nie ma zatem znaczenia fakt, że np. jest się bezrobotnym. W takiej sytuacji sąd brałby pod uwagę czy przy odpowiednich staraniach taka osoba mogłaby podjąć pracę zarobkową. Z kolei możliwości majątkowe, to to jak majętny jest obowiązany. np. można być bezrobotnym a posiadać spore kwoty na lokacie, czy też oszczędności gotówkowe. Możliwości majątkowe to inaczej mówiąc potencjalne możliwości czerpania dochodu z własnego majątku, warto posłużyć się przykładem osoby, która posiada mieszkanie, którego nie zajmuje, może je wynająć, ale z jakichś przyczyn tego nie robi.W takiej sytuacji będzie to również rzutowało na wysokość alimentów.

Kto może żądać alimentów i od kogo?

Kto może żądać alimentów i od kogo?

Zgodnie z brzmieniem art. 128 i 129 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, co w zasadzie sprowadza się do tego, że alimentów może żądać, dziecko od rodzica czy też rodzic od dziecka, mogą to być również wnukowie od dziadków i odwrotnie, może się również zdążyć, że alimentów żądać może rodzeństwo od siebie wzajemnie. Zasada jest jednak taka, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi. Posługując się przykładem – załóżmy, że w niedostatek popadł ojciec. W pierwszej kolejności do pomocy zobowiązane są dorosłe i samodzielne dzieci (zstępni), a dopiero gdy one nie mogą pomóc, rodzice ojca. Warunkiem takiego żądania jest brak możliwości samodzielnego zapewnienia środków do życia przez takiego ojca.

Jak dochodzić alimentów?

Najbardziej popularnym i powszechnie znanym jest wystąpienie do sądu z pozwem alimenty. W takiej sytuacji sąd wyda wyrok, który może być podstawą dalszych działań i z którego to wyroku będzie wynikało jaka kwota alimentów została zasądzona. Inną opcją coraz powszechniejszą jest postępowanie mediacyjne, inaczej zwane mediacją, czyli spotkanie u bezstronnego i neutralnego mediatora gdzie można w sposób konsensualny ustalić jak będą wyglądały alimenty. Ugoda mediacyjna po zatwierdzeniu jej przez sąd, będzie miała taką samą wartość co wyrok sądowy. W przypadku otrzymania tzw. klauzuli wykonalności, może być ona podstawą egzekucji komorniczej. Są też inne możliwości, jak choćby umowa o alimenty w formie aktu notarialnego, gdzie osoba mająca płacić alimenty podda się egzekucji z tego aktu, wtedy również po nadaniu jej klauzuli wykonalności, może być podstawą działań komornika.

Jakie są koszty dochodzenia alimentów?

Postępowanie sądowe w przypadku dochodzenia alimentów jest zwolnione od opłat sądowych, tzn. że osoba, która występuje do sądu z pozwem o alimenty nie musi uiszczać kosztów. Oczywiście mowa tu o kosztach sądowych. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku egzekwowanie alimentów przez komornika, w takiej sytuacji również nie trzeba za to komornikowi płacić. Natomiast ustalanie obowiązku alimentacyjnego w mediacji czy też u notariusza wiąże się z kosztami, które należy uiścić, są one zależne od tego gdzie będziemy chcieli to załatwić. Nie są to raczej kwoty znaczne, myślę, że całość czynności zarówno u mediatorów, jak i komorników nie przekroczy kilkuset zł.

Co jest korzystniejsze? Lepiej iść do sądu czy do mediatora lub notariusza?

To zależy od sprawy. Zarówno w przypadku mediacji, jak i umowy notarialnej wymagana będzie zgoda i brak sporu pomiędzy stronami. Natomiast jeśli osoba, która ma płacić alimenty nie chce się na to zgodzić, wtedy konieczne jest skierowanie sprawy do sądu. Podsumowując, korzystniejsze pod względem formalnym jest załatwienie sprawy mediacyjnie lub notarialnie, gdyż znaczną część obowiązków przejmą mediator lub notariusz. Mamy wtedy wpływ jak wszystko przebiegnie oraz możemy swobodnie ustalić terminy wizyt. Sąd natomiast wyznaczy termin na który musimy się stawić i to nas ciąży obowiązek przygotowania dowodów oraz pism.

Jak się przygotować do sprawy sądowej o alimenty?

W pierwszej kolejności należy przygotować pozew. Musi on spełniać określone wymogi. Można oczywiście skorzystać z pomocy adwokata, który większą część formalności załatwi za nas. Warto dodać, ze jeśli kogoś nie stać na opłacenie prawnika, może złożyć w sądzie wniosek o adwokata z urzędu. Natomiast samo przygotowanie się do sprawy, to przede wszystkim zebranie dokumentów – na początek akty stanu cywilnego, potwierdzające relacje pomiędzy tym kto dochodzi alimentów a osobą, która ma je płacić. W dalszej warto zadbać o udokumentowanie kosztów. Jeśli ktoś chciałby przygotować takie dokumenty to polecam zadbać o faktury imienne, które nie pozostawią wątpliwości, że to właśnie dana osoba miała takie a nie inne potrzeby. Będzie to pewniejsze niż np. paragony. W dalszej kolejności warto zrobić zestawienie jakie są koszty życia danej osoby, gdyż sąd na pewno będzie o to pytał. Można powołać świadków czy też przedłożyć rachunki za media, które potwierdzą, że taką a nie inną kwotę uiszczamy. Nalezy podkreślić, że w postępowaniu cywilnym funkcjonuje tzw. zasada kontradyktoryjności i sąd nie ma obowiązku zarządzania dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń zawartych w pozwie lub odpowiedzi na pozew i wykrycia środków dowodowych pozwalających na udowodnienie racji p, ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy mieć świadomość, że to strona jest obowiązana wskazać dowody dla stwierdzenia faktów i musi liczyć się, że jeśli pewnym wymogom nie sprosta może to działać na jej niekorzyść.

A co jeśli ktoś nie płaci alimentów?

Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego jest przestępstwem i to dość poważnym. Zgodnie z treścią 209 Kodeksu Karnego przestępstwo uchylania się od obowiązku alimentacyjnego zagrożone jest nawet karą pozbawienia wolności do jednego roku, a jeśli sprawca naraża osobę uprawnioną do alimentów na brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych do 2 lat. Warto dodać, że chodzi o sytuację, w której ktoś nie płaci przez 3 okresy świadczeń lub co najmniej 3 miesiące. Natomiast nie chodzi o sytuację, w której ktoś nie płaci bo nie ma takiej możliwości np. wskutek pobytu w szpitalu, a o sytuację uchylania się czyli złą wolę sprawcy.

Potrzebujesz pomocy w odzyskaniu zaległych alimentów? Skontaktuj się z naszą kancelarią adwokacką.